De inhoud van dit artikel werd gecontroleerd op 23/06/2026.
Een C-attest is nooit goed nieuws, maar in het laatste jaar krijgt het natuurlijk een extra wrange smaak.
Het einde was in zicht en nu komt er nog een heel schooljaar bij. Heel wat jongeren én hun ouders zien nog een jaar op school totaal niet zitten.
Als de motivatie al ver te zoeken was en de slaagkans in het bisjaar om welke reden dan ook beperkt is, is het zinvol om de alternatieven te bekijken.
Examencommissie
Examencommissie is interessant als je op school een richting deed die georganiseerd wordt door de examencommissie.
Als je een C-attest behaalde in het laatste jaar kom je bij de examencommissie in aanmerking voor vrijstellingen. Normaal gesproken moet je alleen examens afleggen voor de vakken waarvoor je een jaaronvoldoende behaalde en vakken die je op school niet gehad hebt. Met enkele (of veel) vrijstellingen kan je het diploma secundair onderwijs vrij snel behalen. Tegen 1/10 kan nooit, maar met een beetje geluk is het zeker mogelijk om in het tweede semester te starten in het hoger onderwijs.
Ook als je een andere richting deed, kan je examencommissie overwegen. Er zijn in dat geval minder vrijstellingen mogelijk en de keuze van de richting is minder vanzelfsprekend, maar het blijft mogelijk om (op vrij korte tijd) een diploma secundair onderwijs te behalen.
Als je in Vlaanderen woont, behoud je gedurende 1 jaar het recht op kinderbijslag.
Een nadeel van examencommissie is dat de te kennen leerstof niet noodzakelijk exact overeenkomt met de leerstof die je op school kreeg en dat je examen moet afleggen over de leerstof van het 5de en het 6de. Er kan veel nieuwe leerstof zijn.
Het diploma dat je behaalt, is een volwaardig diploma secundair onderwijs OK4 (als je kiest voor doorstroomfinaliteit of dubbele finaliteit) of OK3 (als je kiest voor arbeidsmarktfinaliteit).
Meer informatie over hoe examencommissie werkt en vrijstellingen.
Volwassenenonderwijs
Als je inschrijft in het volwassenenonderwijs kan op basis van de rapporten van 5 en 6 en niveauproeven in aanmerking komen voor vrijstellingen.
Het volwassenenonderwijs is vooral een goede oplossing als je niet meer naar de middelbare school wil, maar toch lessen wil volgen. Het volwassenenonderwijs werkt met (jong)volwassenen. De aanpak is vanzelfsprekend totaal anders. Bovendien is het aantal lesuren gewoonlijk beperkt. Volwassenenonderwijs geeft ook recht op kinderbijslag als je jonger bent dan 25 en minstens 17 uur per week les volgt.
Volwassenenonderwijs gaat niet noodzakelijk snel, maar als je vrijstellingen krijgt, kan vaak op 1 schooljaar tijd alle modules afwerken. Het grote verschil met gewoon op school het jaar overdoen, is dat de aanpak veel minder "schools" is. Het is zeker een manier om emotioneel en psychologisch een aanvaardbaar jaar te hebben.
Het diploma dat je behaalt, is een volwaardig diploma secundair onderwijs op. Vraag vooraf wel goed na of het gelijkgesteld wordt met OK3 of OK4 (gezien het volwassenenonderwijs nog niet werkt met het nieuwe systeem van finaliteiten).
Graduaat
Beginnen aan hoger onderwijs zonder diploma secundair? Het kan als je (minstens) 18 bent of 18 wordt voor 31/12.
Het graduaat is een vorm van hoger onderwijs die zich bevindt tussen secundair onderwijs en professionele bachelor. De graduaatsopleidingen worden georganiseerd door de scholen die ook professionele bachelors aanbieden. Het is écht hoger onderwijs.
Het graduaatsdiploma geeft (net als het diploma secundair onderwijs) toegang tot alle vormen van hoger onderwijs. Je kan met dit diploma dus doorstromen naar een professionele of academische bachelor. Als je kiest voor een professionele bachelor die aansluit bij het graduaat, kom je in aanmerking voor een verkort traject. Het is bij sommige keuzes mogelijk om op 3,5 jaar een graduaatsdiploma én een bachelordiploma te behalen.
Wil je na (of tijdens) je graduaat alsnog het diploma secundair onderwijs behalen, dan volstaat het om bij een cvo in te schrijven voor aanvullende algemene vorming. Voor dit traject krijg je vrijstellingen op basis van je schoolrapporten en niveauproeven, dus er valt allicht veel weg.
Op de site van Onderwijskiezer vind je alle richtingen met uitleg. Wil je liever zoeken op onderwijsinstelling, studiedomein of plaats, kan je het overzicht van het Hogeronderwijsregister gebruiken.
Je kan zonder diploma secundair aan een graduaat beginnen als je slaagt voor een toelatingsproef.
Overzitten met vrijstellingen
Scholen hebben de mogelijkheid om vrijstellingen te geven. Je kan in overleg met je school dus kiezen voor een jaar met vrijstellingen voor de vakken waarvoor je wel geslaagd was. Tijdens de vrijgekomen uren kan je extra werken aan de vakken waar je problemen mee had, je voorbereiden op hoger onderwijs, vrijwilligerswerk doen, elders lessen volgen (bv. talen op hoog niveau bij een cvo). Opgelet: scholen kunnen en mogen vrijstellingen geven, maar ze zijn niet verplicht om dit te doen!
Wilt u graag advies of hebt u een vraag? Mail naar info@edulogos.org. Dit is gratis en vrijblijvend.